Bu konuda bilimsel görüşler ikiye ayrılmıştır.
- Bazı çalışmalar, glutenin sindirimi zorlaştırdığını ve bağırsak geçirgenliğini artırabileceğini ileri sürmektedir.
- Ancak çölyak hastalığı veya NCGS tanısı almamış bireylerin glutensiz diyetten sağlık açısından kayda değer fayda görmediği de bildirilmektedir.
Glutensiz beslenmenin “moda diyet” haline gelmesi, bazı bireylerin gereksiz şekilde besin çeşitliliğini azaltmasına yol açabilmektedir.
Bilimsel Bulgular
- Biesiekierski et al. (2013): Glutensiz diyetin fayda sağladığı düşünülen bireylerin, aslında FODMAP’lere hassas olduğunu göstermiştir.
- Gaesser & Angadi (2012): Glutensiz ürün tüketiminin, çölyak hastası olmayan bireylerde vitamin, lif ve mineral eksikliklerine yol açabileceğini belirtmiştir.
- Zhou et al. (2015): Glutensiz ürünlerin glisemik indeksinin daha yüksek olabileceğine ve kilo alımına neden olabileceğine dikkat çekmiştir.
Glutensiz Diyetin Olası Faydaları
- Çölyak ve gluten duyarlılığı olanlarda bağırsak sağlığı iyileşir
- Şişkinlik ve gaz şikayetlerinde azalma olabilir
- Bazı otoimmün belirtilerde (örneğin Hashimoto) geçici düzelme görülebilir
Olası Riskler
- Lif, B grubu vitaminleri, folat ve demir eksikliği
- Rafine glutensiz ürünlerde yüksek glisemik indeks ve düşük protein içeriği
- Gereksiz kısıtlamanın sosyal yeme düzenini zorlaştırması
Glutensiz ve Dengeli Beslenme Nasıl Olur?
| Serbest Gıdalar | Yasaklı Gıdalar |
| Pirinç, kinoa, karabuğday, mısır | Buğday, arpa, çavdar |
| Baklagiller | Malt içeren içecekler |
| Patates, sebzeler, meyveler | Hazır soslar (gluten içeriyorsa) |
| Et, yumurta, balık | Glutenle kontamine olmuş ürünler |
| Glutensiz sertifikalı ürünler | Paketli ürünler (etiketi okunmalı) |
Örnek 1 Günlük Glutensiz Menü
| Öğün | İçerik |
| Kahvaltı | Karabuğday lapası + muz + fındık |
| Ara Öğün | Yoğurt + çilek |
| Öğle | Zeytinyağlı kinoa salatası + haşlanmış yumurta |
| Ara Öğün | Elma + fındık ezmesi |
| Akşam | Izgara tavuk + sebze püresi + mısır ekmeği |
Sonuç
Glutensiz diyet, çölyak ve gluten duyarlılığı olan bireyler için zorunlu bir tedavi yaklaşımıdır. Ancak herhangi bir tanı olmadan sadece moda veya önyargıyla glutensiz beslenmeye geçmek, besin eksiklikleri başta olmak üzere bazı sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle glutensiz diyeti uygulamadan önce mutlaka doktor veya diyetisyen danışmanlığı alınmalıdır.
Kaynakça
- Biesiekierski, J. R., et al. (2013). No effects of gluten in patients with self-reported non-celiac gluten sensitivity after dietary reduction of fermentable, poorly absorbed, short-chain carbohydrates. Gastroenterology, 145(2), 320–328.
- Gaesser, G. A., & Angadi, S. S. (2012). Gluten-free diet: Imprudent dietary advice for the general population? Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 112(9), 1330–1333.
- Zhou, S. Y., et al. (2015). Nutritional quality of gluten-free packaged foods in the United States. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 115(10), 1523–1531.